Ерте заманда Аяз деген кедей жігіт өмір сүріпті. Ол малы жоқ, туысы аз адам еді, бірақ ақылымен танылған.
Бір жолы хан елді жинап, сынақ жариялады. Кім ханның жұмбақтарын шешсе, сол адам бидің орнына отыратын болды.
Хан бірінші жұмбағын айтты:
— Дүниедегі ең жақын нәрсе не, ең алыс нәрсе не?
Ел үнсіз қалды. Аяз орнынан тұрды:
— Ең жақыны — бүгінгі күн, ол қолыңда. Ең алысы — кешегі күн, оны ешкім қайтара алмайды.
Хан басын изеді де, екінші жұмбағын қойды:
— Адамға ең ауыр жүк не?
— Өтірік, — деді Аяз. — Тасты арқаңнан түсіруге болады, өтірікті түсіре алмайсың.
Ханның көңілі толды. Ол Аязды би етіп сайлады. Аяз әділ билік айтты, кедейді қорғады, байдың да теріс ісін жасырмады.
Уақыт өтті. Аязға бай киім кигізді, астына жүйрік ат мінгізді. Ел оны мақтай бастады. Аяз өзін ұлы адам сезіне бастады.
Бір күні ол өзінің ескі, жыртық тонын тауып алды. Аяз оны қабырғаға іліп қойды. Содан кейін күн сайын таңертең сол тонға қарап тұратын болды.
Уәзірлер таңданды:
— Би, сіз неге күн сайын мына жыртық тонға қарайсыз?
Аяз жауап берді:
— Мен бұрын осы тонды киген кедей жігіт едім. Тонды көрген сайын кім болғанымды есіме аламын.
Содан бері халық: «Аяз, әліңді біл, құмырсқа, жолыңды біл», — деп айтады. Бұл сөз бүгінге дейін сақталған.