Ақпан айы Аяулым үшін ең ауыр ай болды. Сабақ күшейді, ақша азайды, ал Алматының қысы бітер емес.
Аяулым екінші курста оқиды. Ол жатақханада үш қызбен бірге тұрады. Бөлме кішкентай, терезесі көшеге қарайды. Түнде көлік дауысы естіледі, таңертең батарея суық.
Аяулымның стипендиясы әрдайым айдың ортасында бітеді. Содан кейін ол үнемдей бастайды: түскі асты нанмен шай етеді, автобусқа мінбей жаяу жүреді. Қаңтарда ол кофеханаға жұмысқа тұрғысы келген, бірақ кестесі сабаққа сәйкес келмеді. Басқа жұмыс табылмады.
Қыстың соңы әрқашан осылай: қар кірлеген, күн қысқа, ал емтихан жақын.
Сол аптада Аяулым бір қызық нәрсе байқады. Ол үйін сағынбайды екен. Ол үйдің иісін сағынады. Нанның иісі, малдың иісі, қыста пеш жанғандағы түтіннің иісі.
Сейсенбі күні телефонына хабарлама келді. Пошта бөлімшесінен жәшік келгенін жазыпты.
Аяулым сабақтан кейін поштаға барды. Кезек ұзын еді. Ол қырық минут күтті.
Кезекте оның алдында бір жігіт тұрды, қолында телефон. Артында балалы әйел. Бала тынбай сұрақ қойып тұр, анасы шаршап жауап береді.
Аяулым қабырғадағы хабарландыруларды оқып, уақыт өткізді. Бір қағазда шетелге хат жіберу бағасы жазылған екен. Ол бағаны оқыды да, ойланып қалды: хат әлі де жүреді екен.
— Құжатыңызды беріңіз, — деді терезедегі әйел.
Аяулым студенттік билетін ұсынды. Әйел бір минут іздеді де, үлкен картон жәшік әкелді.
— Мынау сіздікі.
Жәшік ауыр екен. Аяулым оны екі қолымен көтерді.
— Ауылдан ба? — деп сұрады пошта қызметкері.
— Ауылдан, — деді Аяулым.
— Көктемге дейін жетеді, — деді әйел күліп.
Жатақхана поштадан екі аялдама жерде. Аяулым автобусқа мінген жоқ. Ол жәшікті көтеріп, жаяу жүрді. Қолы талды, бірақ ол тоқтағысы келмеді.
Жолда екі рет аялдады. Бірінші рет жәшікті орындыққа қойып, қолын жазды. Екінші рет дүкеннің баспалдағына қойды.
Бір егде кісі жанынан өтіп бара жатып тоқтады.
— Көмектесейін бе, қызым?
— Рақмет, өзім, — деді Аяулым.
Ол шынымен өзі жеткізгісі келді. Неге екенін өзі де түсіндіре алмас еді.
Бөлмеде ешкім жоқ еді. Аяулым жәшікті еденге қойып, үстіндегі қалың лентаны қайшымен кесті.
Ең үстінде газетке оралған нәрсе жатты. Аяулым газетті ашты. Ішінде құрт бар еді. Аппақ, дөңгелек, қатты құрт.
Аяулым құртты санады: жиырмаға жуық. Әжесі оны жазда өзі кептіргені белгілі болып тұр: әр құрттың бетінде саусақ ізі қалған.
Одан кейін мата дорба шықты. Ішінде қақталған ет. Аяулым дорбаны мұрнына жақындатты да, көзін жұмды. Міне, сол иіс.
Жәшіктің түбінде банка тұрды. Банканың аузы матамен байланған, үстінде қолмен жазылған қағаз: қарақат.
Ең соңында жұмсақ нәрсе шықты. Қолдан тоқылған жүн шұлық. Екі жұп. Біреуі сұр, біреуі қою көк.
Шұлықтың арасында хат бар еді.
Әжесі жазыпты. Әжесі мектепті бітірмеген, жазуды кеш үйренген. Әріптері үлкен, кейбір сөздерде қате бар. Аяулым хатты екі рет оқыды.
Хатта былай деп жазылған екен.
Қарағым, амансың ба. Мұнда бәрі жақсы. Қыс суық болды, бірақ мал аман. Қаракөз бұзаулады, бұзауы ақ маңдай, атын саған қояйық деп тұрмыз.
Көршіміз Сәбит шатырды жөндеп берді, ақша алмады. Мен оған қазан толы ет пісіріп бердім. Ол риза болып кетті.
Сен тамаққа ақша аяма. Оқу маңызды, бірақ адам аш оқымайды. Құртты күнде бір-екеуін же, суға салып іш.
Шұлықты кигенде жуынған аяққа ки, әйтпесе жүн тез кірлейді.
Ауылға жол ашылды. Автобус аптасына екі рет жүреді, сәрсенбі мен жексенбіде.
Көршінің қызы қалаға оқуға түсті. Сен онымен әлі таныс емес болуың мүмкін. Аты Жанар, тарих факультетінде оқиды.
Мен сені сағындым. Бірақ сағындым деп жазсам, сен уайымдайсың, сондықтан жазбаймын.
Аяулым хатты қайта бүктеді, сосын тағы ашып, соңғы жолды бір рет оқыды. Әжесі сағындым деп жазбауға уәде беріп отырып, оны бәрібір жазып қойған. Көзіне жас келді. Ол бұл кезде бөлмеде жалғыз екеніне қуанды.
Шұлықты қолына алғанда, ішінен бір нәрсе сырғып түсті. Орамалға оралған ақша екен. Аяулым санамай-ақ қойды, бірақ саны аз емес еді.
Ол бірден әжесіне қоңырау шалды. Әжесі ұзақ жауап бермеді, сосын даусы естілді.
— Алло, қарағым.
— Әже, ақшаны неге салдыңыз?
— Ақша ма? — деді әжесі. — Қандай ақша? Мен құрт салдым, ет салдым.
— Әже.
— Жарайды, — деді әжесі. — Сен оны шұлықтан таптың ба?
— Таптым.
— Демек орны дұрыс болған, — деді әжесі. — Сабағың қалай?
— Жақсы, — деді Аяулым. — Үш пәннен емтихан бар.
— Қай пән қиын?
— Статистика.
— Ол не?
— Сандарды санайтын пән, — деді Аяулым күліп.
— Ендеше сен оны меңгересің, — деді әжесі сеніммен. — Біздің әулетте бәрі санайды. Мен базарда ешқашан қателеспегенмін.
Аяулым күлді. Әжемен ақша туралы сөйлесу мүмкін емес екенін ол бұрыннан білетін.
Олар жиырма минут сөйлесті. Әжесі ауылдың жаңалығын айтты: кім үйленді, кімнің баласы келді, мектепке жаңа мұғалім келіпті.
— Әже, мен көктемде барамын, — деді Аяулым.
— Барсаң бар, — деді әжесі. — Бірақ сабағыңнан қалма. Мен ешқайда кетпеймін.
Кешке бөлмелестері келді. Үшеуі де жәшікті көріп, айқайлап жіберді.
— Ауылдан ба?
— Ауылдан, — деді Аяулым.
Қыздар құртты бірінші рет көріп тұрған жоқ, бірақ әрқайсысы өз үйінің құртын мақтады. Дина құртты суға салды. Мадина еттен ас пісірмекші болды. Ләйла қарақат банкасын ашып, бір қасық жеді де, үнсіз қалды.
— Менің әжем де осындай жасайтын, — деді ол кейін.
— Сенің әжең қайда тұрады? — деп сұрады Аяулым.
— Тұратын, — деді Ләйла. — Былтыр қайтыс болды.
Бөлмеде бір сәт тыныштық орнады. Сосын Мадина шайнекті оттан алды да, төрт кесеге шай құйды.
— Онда бүгін сенің әжеңді де еске алайық, — деді ол.
Сол кеште төрт қыз үстел басына жиналды. Ет пісті, шай қайнады, бөлме иіске толды. Терезе буланды. Сырттағы көлік дауысы естілмей қалды.
Дина өз анасы жіберген тәтті туралы айтты. Мадина әкесінің әр аптада қоңырау шалатынын, бірақ ешқашан ұзақ сөйлеспейтінін айтты. Ләйла ештеңе айтпады, тек ыдыс жуды.
Кеш бітерде Ләйла Аяулымға жақындады.
— Рақмет, — деді ол ақырын.
— Не үшін?
— Дәм үшін, — деді Ләйла. — Мен оны ұмытып бара жатыр едім.
Түн ортасында қыздар ұйықтады. Аяулым үстел шамын жағып, дәптер алды.
Ол өмірінде хатты қолмен жазып көрмеген. Барлығы хабарлама жазады, ал хабарлама бір минутта жетеді.
Аяулым бірінші жолды бес рет бастады. Сосын қарапайым жазды.
Әже, хатыңызды алдым. Шұлық дәл келді. Құртты күнде жеп жүрмін.
Мұнда қыс ұзақ, бірақ мен үйренудемін. Емтихан ақпанның соңында. Қорықпаймын деп айта алмаймын, бірақ дайындалып жатырмын.
Бұзауға ат қойыңыз, мен келгенде көремін.
Сіз маған сағындым деп жазбапсыз. Мен де жазбаймын.
Аяулым хатты конвертке салды. Ертең поштаға апармақ болды.
Келесі күні ол хатты поштаға апарды. Кезек тағы ұзын еді, бірақ бұл жолы Аяулым асыққан жоқ.
— Ауылға ма? — деп сұрады сол әйел.
— Ауылға, — деді Аяулым.
— Бір аптада жетеді.
Аяулым сыртқа шыққанда күн шығып тұр екен. Ақпанның суығы сол суық, бірақ жарығы басқа болатын.
Ол дүкенге кіріп, әжесіне жылы орамал таңдады. Ақшасы жетпеді. Аяулым сатушы қызға жағдайын айтып, орамалды бір аптаға қалдыруын өтінді. Қыз келісті.
Ол шамды сөндірер алдында жәшікті тағы бір рет қарады. Түбінде, картонның астында кішкентай сурет жатыр екен.
Ескі, ақ-қара сурет. Онда жас әйел тұр, қолында шелек, артында үй. Аяулым суретті жақындатып қарады. Әжесі екен.
Суреттің артында қарындашпен бір сөйлем жазылған: осы жерде сені күтеміз.
Аяулым суретті дәптердің арасына салды. Сосын телефонынан күнтізбені ашты. Емтихан аяқталатын күнді тауып, оған белгі қойды. Ол күн көктемнің басы еді.
Терезеден таңғы жарық түсе бастады. Аяулым жүн шұлықты киіп, ұйықтауға жатты. Аяғы жылы болды.