Ерлан таудың етегінде туып-өскен, бірақ соңғы үш жылда бір рет те тауға шықпаған. Оның себебі қарапайым: жұмыс, кеш, шаршау, демалыс күні ұйқы.
Бұрын ол басқаша өмір сүретін. Мектепте жүргенде әкесімен бірге аңғарға шығатын, студент кезінде жазда екі апта палаткада тұратын. Сосын жұмыс басталды, кейін екінші жұмыс қосылды. Тау терезеден көрінетін сурет болып қалды.
Сол жұма күні досы Талғат хабарлама жазды. Ертең тауға шығамыз, сағат жетіде автовокзалда кездесеміз деп.
Ерлан ұзақ ойланды. Сосын бір ғана сөз жазды: жарайды.
Таңертең ауа салқын еді. Төртеуі автобустан түсті: Ерлан, Талғат, Айжан және Нұрлан. Айжан таудың картасын басып шығарып алыпты, Нұрланның арқасында үлкен рюкзак.
— Мұнда не бар? — деп сұрады Ерлан.
— Термос, шәй, нан, ірімшік, шоколад, — деді Нұрлан. — Және жаңбыр плащы.
— Бүгін ашық күн ғой, — деді Талғат күліп.
— Тауда ашық күн деген сөз жоқ, — деді Нұрлан. — Тауда тек қазіргі ауа райы бар.
Алғашқы екі сағат оңай өтті. Соқпақ кең, орман қалың, ағаштың арасынан күн түсіп тұрды. Айжан жол бойы сурет түсірді. Талғат әңгіме айтып, өзі күлді.
Ерлан біраздан кейін бір нәрсені байқады: ол телефонын қалтасынан бір рет те шығарған жоқ.
— Сен неге бұрын шықпадың? — деп сұрады Айжан жолда.
— Уақыт болмады, — деді Ерлан.
— Уақыт бәрінде бірдей, — деді Айжан. — Жиырма төрт сағат.
Ерлан жауап таппады. Ол шынымен де осы үш жылда бірде-бір сенбіні тауға бермеген еді.
Түске таман олар биік жотаға көтерілді. Астарында бүкіл аңғар жатыр. Алыстан қаланың үйлері көрінеді, одан әрі дала.
— Міне, осы үшін келеміз, — деді Талғат.
Олар отырып, нан мен ірімшік жеді. Шәй ішті. Айжан картаға қарап, жолды көрсетті.
— Тағы бір сағат жүреміз, сосын қайтамыз.
Бірақ бір сағаттан кейін тұман түсті.
Тұман тез келді. Алдымен алыстағы шыңдар жоғалды. Сосын аңғар көрінбей қалды. Он минуттан кейін олар бір-бірін екі қадамнан ғана көретін болды.
— Тоқтаңдар, — деді Нұрлан. — Бір жерде тұрайық.
— Неге? — деді Талғат. — Соқпақ аяғымыздың астында ғой.
Ол алға бір қадам басты да, тоқтады. Соқпақ жоқ еді. Аяғының астында тас пен шөп қана.
Ерлан телефонын шығарды. Байланыс белгісі жоқ.
— Менде де жоқ, — деді Айжан.
Олар он минут бойы соқпақты іздеді. Тұман қоюлана түсті. Ауа райы тез суыды, киім дымқыл тартты.
Айжан картаны ашты, бірақ айналада белгі жоқ: не шың көрінбейді, не өзен естілмейді. Карта қолда бар, ал орын белгісіз.
— Тыныш болайық, — деді Нұрлан. — Адасқан кезде ең қауіпті нәрсе — асығу.
Сол сәтте олар дыбыс естіді. Әлдеқайдан, оңнан, ақырын ұлыған дауыс шықты.
— Ит пе? — деді Айжан.
Тұманның ішінен бір көлеңке шықты. Шынымен ит екен. Қызыл түсті, арық, мойнында қарғыбау жоқ.
Ит оларға жақындады да, үш қадам жерде тоқтады. Құйрығын бір рет қана бұлғады.
— Қайдан келдің? — деді Талғат.
Ит жауап бермеді, әрине. Ол Ерланға қарады, сосын бұрылып, тұманға қарай екі қадам басты. Тоқтады. Қайта қарады.
— Ол бізді шақырып тұр, — деді Айжан.
— Немесе жай ғана кетіп бара жатыр, — деді Талғат.
— Итке сенесіңдер ме? — деп сұрады Ерлан.
Төртеуі бір-біріне қарады. Нұрлан иығын көтерді.
— Менің картам бар, бірақ картада тұман көрсетілмейді, — деді Айжан.
Олар иттің соңынан ерді.
Ит асықпай жүрді. Ол әр елу қадам сайын тоқтап, артына қарайтын. Адамдар артта қалса, күтетін. Бір жерде ол оңға бұрылды, ал Талғат солға кеткісі келді.
— Төмен қарай солай ғой, — деді ол.
Ит бір орында тұрып алды. Талғат бес қадам жүрді де, қайтып келді. Алдында тік жар бар екен.
Содан кейін ешкім дауласпады. Талғат алдыға шықпай, иттің артынан үнсіз жүрді. Тұманда өзіңнен гөрі басқаға сену оңай емес, бірақ басқа амал қалмаған еді.
Жарты сағаттан соң тұманның ішінен қараңғы бір нәрсе көрінді. Жақындағанда ол кішкентай үй болып шықты. Қабырғасы тас, шатыры темір, терезесінен жарық түсіп тұр.
Ит есіктің алдына барып отырды.
Есік ашылды. Табалдырықта егде кісі тұрды, үстінде ескі күртеше.
— Кел, кел, — деді ол таңданбастан. — Ақсары тағы біреуді әкеліпті.
Ішке кірген бойда жылу мен қайнаған шәйдің иісі келді. Пеш жанып тұр. Бөлме кішкентай: екі төсек, үстел, радиостанция, қабырғада ауа райы кестесі.
— Менің атым Сәкен, — деді кісі. — Мен мұнда метеостанцияда істеймін. Шешініңдер, киімдерің су болыпты.
Олар пештің қасына отырды. Сәкен ағай төрт кесеге шәй құйды.
— Ақсары деген ит пе? — деп сұрады Айжан.
— Ит, — деді Сәкен ағай. — Бір ай бұрын келді. Қайдан келгенін білмеймін. Қарғыбауы жоқ, бірақ адамнан қорықпайды. Демек біреудің иті болған.
— Ол бізді әкелді, — деді Ерлан.
— Білем, — деді ағай. — Сендер үшінші топсыңдар.
— Үшінші?
— Тамызда екі студентті әкелді, қыркүйекте бір фотографты. Барлығы тұманда адасқан. Ол тұманды жақсы біледі, себебі ол мұнда өседі.
Талғат кесесін ұстап отырып, ақырын сұрады:
— Ал егер біз оның соңынан ермесек ше?
Сәкен ағай иығын көтерді.
— Онда сендер тік жарға шығатын едіңдер. Тұманда ол жарды көрмейсіңдер.
Бөлмеде тыныштық орнады. Сыртта жел соғып тұр.
Кешке ағай көже пісірді. Ыстық көже мен қара нан дүниедегі ең дәмді тамақ болып көрінді.
Төртеуі ұзақ әңгімелесті. Сәкен ағай жиырма екі жылдан бері осында жұмыс істейтінін айтты. Қыста бір ай бойы ешкімді көрмейтінін де айтты.
— Жалғыз емессіз бе? — деп сұрады Айжан.
— Жалғызбын, — деді ағай. — Бірақ мен жалғыздықты таңдадым. Ал қалада жалғыздық адамды өзі таңдайды.
— Қорықпайсыз ба? — деді Талғат.
— Тауда қорқыныш пайдалы, — деді Сәкен ағай. — Ол сені байқампаз етеді. Қорқыныш жаман емес, ақымақтық жаман.
Ол пешке тағы отын салды.
— Сендердің бақыттарың сол: араларыңда бір адам плащ алып жүреді екен.
Нұрлан күлді. Талғат үндемеді.
Ерлан ұйықтар алдында пештің жанында отырды. Ақсары есіктің қасында, еденде жатыр. Ерлан оның арқасын сипады.
— Сен неге қайтып келесің? — деді ол. — Сені мұнда ешкім байлап қойған жоқ қой.
Ит басын көтеріп, бір қарады да, қайта жатты. Жауап керек емес еді.
Түнде тұман тарқады. Терезеден жұлдыз көрінді, ондай көп жұлдызды Ерлан бала кезінен бері көрмеген.
Таңертең ауа тап-таза болды. Аңғар алақандағыдай көрінді.
Сәкен ағай оларға таңғы ас берді: нан, май, ыстық шәй.
— Жолды есте сақтаңдар, — деді ол. — Тау адамды екі рет кешіреді, үшінші ретті ешкім білмейді.
Олар сағат сегізде жолға шықты. Ақсары есіктің алдында отыр.
Ерлан оның қасына отырып, құлағының артын қасыды.
— Жүр бізбен, — деді ол ақырын. — Менде пәтер бар. Жылы.
Ит оған қарады. Сосын орнынан тұрып, үйдің есігіне жақындады.
— Ол кетпейді, — деді Сәкен ағай артынан. — Оның мұнда жұмысы бар.
Төртеуі төмен түсті. Жол екі сағат болды. Ерлан артына бірнеше рет қарады.
Соқпақ күндізгі жарықта мүлде басқа көрінді. Кеше олар адасқан жер қарапайым тас жазық екен, ал одан оңға қарай, шынымен де, тік жар бар болып шықты.
Бір айдан кейін Ерлан қайта келді. Бұл жолы жалғыз, арқасында рюкзак, ішінде ит тамағы бар екі үлкен пакет.
Ақсары оны соқпақтың ортасынан қарсы алды. Құйрығын бұлғады, бірақ жақындамады: ол күтіп тұрған сияқты еді.
— Білем, — деді Ерлан. — Сені алып кетпеймін.
Ол тамақты станцияға апарып берді. Сәкен ағаймен шәй ішті. Кешке қалаға қайтты.
Содан бері Ерлан әр айдың соңғы сенбісінде тауға шығады. Кейде достарымен, кейде жалғыз.
Жұмысы азайған жоқ. Кеш отыратын күндері де бар. Бірақ ол айына бір күнді өзіне қалдыруды үйренді.
Ал телефонының қалтасында енді әрқашан кішкентай қағаз жүреді. Онда Сәкен ағайдың радиостанциясының нөмірі жазылған. Байланыс жоғалғанда телефоннан пайда жоқ, ал қағаздан бар.