Сенбі күні Жанна кешке сағат алтыда үйіне келді. Қолында екі дорба: нан, сүт, алма және інісіне арналған торт. Ол сөмкесіне қолын салды. Кілт жоқ.
Ол сөмкені ақтарып қарады. Әмиян, телефон, қалам, үш тиын, бір кәмпит, ескі билет. Кілт жоқ.
Жанна баспалдаққа отырды. Баспалдақ суық, ал подъезде біреудің тамағының иісі шығып тұр. Торт еріп жатыр, сүт те жылып барады. Бүгін інісі Санжардың туған күні, сағат жетіде қонақтар келеді. Ал ол есіктің сыртында отыр.
Ол бүгінгі күнді басынан бастап есіне түсірді.
Таңертең ол үйден сағат тоғызда шықты. Кілт сол кезде қолында болды: ол есікті жапты, кілтті күртешесінің қалтасына салды. Сосын нан дүкеніне кірді. Сосын дәріханаға. Сосын автобуспен орталыққа барды. Сосын Айгерім екеуі кафеде отырды. Сосын базарға барды. Сосын кондитерлік дүкенге кірді. Сосын үйге келді.
Таңертең Зухра апай оған ыстық нан беріп, «Санжарға құтты болсын айт» деген. Сосын дәріханадан ол анасына дәрі алған: анасы Таразға кетер алдында тізім қалдырған. Сосын автобуста ол терезе жанында отырып, Санжарға не сыйлайтынын ойлаған. Ол сыйлықты базардан тапқан: жаңа доп. Ескі доп жарылып, екі айдан бері Санжар көршінің добымен ойнап жүрген.
Жеті жер. Кілт жетеуінің біреуінде.
Жанна төмен түсті. Біріншісі үйге жақын нан дүкені. Сатушы Зухра апай оны таныды.
Зухра апай бұл дүкенде он бес жылдан бері сатушы болып істейді. Ол көшедегінің бәрін біледі: кімнің баласы үйленді, кімнің иті қашып кетті, кімнің кілті жоғалды.
- Жанна, тағы нан керек пе?
- Жоқ, апай. Мен мұнда кілт тастап кетпедім бе?
- Кілт? Жоқ, қарағым. Бірақ таңертең бір кісі қолғап тастап кетті. Сенікі емес пе?
- Менікі емес.
- Онда базардан қара. Ол жерде бәрі жоғалады.
Дәріхана жарық, суық, ішінде ешкім жоқ. Жігіт ақ халат киген, беті ұйқылы. Ол әлі студент сияқты. Дәріханада жас дәріханашы жігіт компьютеріне ұзақ қарады.
- Кілт? Бізде кілт сатылмайды.
- Маған сатып алудың керегі жоқ. Мен кілтімді жоғалтып алдым.
- А, түсіндім. Жоқ, ешкім тапсырған жоқ. Бірақ сізге тыныштандыратын дәрі керек пе?
- Жоқ, маған кілт керек.
Ол автобусқа отырды. Таңертеңгі он екінші автобус. Әрине, ол басқа автобус, жүргізушісі де басқа. Жанна бәрібір сұрады.
- Қарындас, бұл автобус, жоғалған заттар бюросы емес, - деді жүргізуші. - Мен бір күнде бес жүз адам тасимын. Кілтті де, сөмкені де, бір рет мысықты да тасыдым. Депоға барыңыз.
Жүргізуші оған күлімсіреді, бірақ ашуланбады. Жанна оған рақмет айтты. Автобуста Жанна бір орындыққа отырып, еденге қарады. Астында қағаздар, бір сүт қорабы, кілт жоқ. Жанындағы әйел оған таңданып қарады.
Жанна кафеге келді. Таңертең Айгерім екеуі осында екі сағат отырған. Айгерім жаңа жұмысы туралы, ал Жанна Санжардың туған күні туралы айтқан. Олар күлген, кофе ішкен, сөмкелерін орындыққа ілген. Қазір сол үстелде екі жігіт отыр. Даяшы қыз басын шайқады.
- Кілт көрмедік. Бірақ сіз таңертең сөмкеңізді орындыққа ілдіңіз. Мүмкін, сол кезде түсіп қалған шығар. Еденді сүрттік, ештеңе жоқ.
Сағат жетіге он бес минут қалды. Жанна Айгерімге қоңырау шалды.
- Айгерім, кілтім жоғалды. Қонақтар келе жатыр. Санжарға не деймін?
- Тыныштал. Санжарға қоңырау шалдың ба?
- Оның кілті бар, бірақ ол футболда. Телефонын алмайды.
- Мамаңа ше?
- Мамам Таразда, апамның үйінде. Одан кілтті ала алмаймын.
- Онда қонақтарды подъезде қарсы ал. Жаңа дәстүр.
Жанна күлді, бірақ бұл көңілді күлкі емес еді. Ол базарға бармады: базар жабылды. Бірақ базардағы сатушы Қанат ағайдың нөмірі бар еді. Ол қоңырау шалды.
- Қанат аға, мен бүгін сізден алма алдым. Кілт көрмедіңіз бе?
- Кілт? Менде бір қорап бар. Онда бәрі жатыр: қолғап, көзілдірік, баланың бір аяқ киімі, тіпті бір тіс. Кілт те бар. Бесеу.
- Бесеу?
- Бесеу. Ертең кел, қарайсың. Бүгін мен үйдемін, қорап базарда.
Сосын кондитерлік дүкенге қоңырау шалды. Кондитер қыз телефонды бірден алды.
- Кілт? Иә, иә, бізде бір кілт бар! Таңертең біреу тастап кеткен.
Жаннаның жүрегі қатты соғып кетті, ол кілтті сипаттады: кішкентай, сұр, қызыл жібі бар.
- Жоқ, - деді кондитер қыз. - Біздікі үлкен, темір, сақинасы бар. Мүмкін, бұл гараждың кілті шығар.
Жанна рақмет айтып, телефонды қойды. Ол үйіне қайтты.
Подъезде көрші Марат ағай тұр. Қолында темекі, бірақ тартпайды: әйелі тыйым салған, ол жай ұстап тұрады.
- Жанна, неге мұңайдың?
- Кілтімді жоғалттым, аға.
- Қай кілт? Есіктің бе? Менің слесарь досым бар, қоңырау шалайық.
- Санжардың туған күні. Қонақтар келеді. Торт еріп жатыр.
Марат ағай ойланды.
- Тортты менің тоңазытқышыма қояйық. Қонақтар менің пәтеріме кірсін. Әйелім базарға кетті, сағат тоғызға дейін келмейді.
- Аға, бұл ыңғайсыз.
- Ыңғайсыз деген не? Бір үйде тұрамыз. Кір.
Марат ағайдың пәтері үлкен, бірақ ескі. Қабырғада кілем, сөреде кітаптар, бұрышта телевизор. Диванда мысық жатыр. Оның аты Барсик. Барсик Жаннаны көріп, бір көзін ашты, сосын қайта жұмды.
Жанна тортты тоңазытқышқа қойды. Марат ағай слесарьға қоңырау шалды. Слесарь сағат онда ғана келе алады екен.
- Мен бұл үйде отыз жылдан бері тұрамын, - деді Марат ағай. - Бір рет мен де кілтімді жоғалтқанмын. Қыста. Түнде. Балконнан кірдім. Екінші қабат, қиын емес. Бірақ әйелім мені ұры деп ойлап, қазанмен ұрды.
- Шын ба?
- Шын. Содан бері кілтті мойныма іліп жүремін.
Ол жағасынан жіпті шығарды. Жіпте кілт ілулі тұр.
Жанна анасына қоңырау шалды. Анасы Таразда апасының жанында отыр екен.
- Қызым, кілт үстелде жатыр ма?
- Мен есіктің сыртындамын, мама.
- Онда Маратқа бар.
- Мен Марат ағайдікіндемін.
- Жарайсың.
Анасы бәрін білетін сияқты. Ол қашан да солай.
Жанна терезеге қарады. Аулада балалар ойнап жүр. Бір кісі көлігін жуып жатыр. Бір кемпір орындықта отыр. Кәдімгі сенбі. Тек Жаннаның кілті жоқ.
Сағат жетіде алғашқы қонақтар келді: Санжардың екі сыныптасы. Олар таңданып, бірақ үндемей Марат ағайдың пәтеріне кірді де, диванға отырды. Сосын тағы үш бала келді. Сосын Айгерім келді, қолында шар. Сосын Барсик диваннан түсіп, асүйге барып, тоңазытқышты иіскеді.
Балалар алдымен Жаннадан сұрады:
- Санжар қайда?
- Футболда.
- Ал торт қайда?
- Тоңазытқышта. Марат ағайдың тоңазытқышында.
Балалар бір-біріне қарады, бірақ ештеңе демеді.
Балалар алдымен ұялды. Сосын Марат ағай оларға шахмат шығарып берді. Сосын ескі фотоальбомын көрсетті: жас Марат, әскерде, қолында гитара. Балалар күлді. Марат ағай гитараны шкафтан алып, бір ән айтты. Дауысы онша емес, бірақ балалар қол соқты.
Санжар сағат сегізде келді. Шашы терге малшынған, қолында доп, футболкасы кір.
- Бұл не? Неге бәрі Марат ағайдікінде?
- Кілтімді жоғалттым, - деді Жанна. - Өз кілтіңмен аш.
Санжар қалтасына қолын салды. Сосын екінші қалтасына. Сосын спорт сөмкесіне.
- Әпке, мен кілтімді таңертең саған бердім.
- Маған?
- Иә. Мен кілтті жоғалтпайын деп саған бердім. Сен «жақсы» дедің.
Жаннаның есіне түсті. Таңертең сағат сегіз. Санжар жүгіріп шығып бара жатып, кілтті үстелге тастаған. Ол «жақсы» деген. Бірақ кілтті алмаған.
Яғни, кілт екеу. Екеуі де жоғалды. Біреуі Жаннамен бірге қалада жүрді, екіншісі үйде, үстелде жатыр. Есіктің ар жағында.
Марат ағай күлді. Айгерім күлді. Санжар да күлді, сосын тортты сұрады.
Жанна дорбадан допты шығарды. Санжар оны алып, ұзақ қарады.
- Сен білдің бе?
- Көршінің добының аты Санжар емес қой.
Санжар күлді. Ол допты түні бойы қолынан тастамады, тіпті торт жегенде де.
Олар тортты Марат ағайдың асүйінде кесті. Барсик те бір бөлігін алды. Санжар шырақты үрлеп, тілек тіледі. Ол тілегін айтпады, бірақ Жаннаға қарап күлді. Балалар ойнады, Марат ағай ескі әндерін қосты, Айгерім шарды төбеге іліп қойды. Сағат тоғызда Марат ағайдың әйелі Гүлжан апай келді. Ол есікті ашып, диванда отырған алты баланы, шарды, мысықты және тортты көрді.
- Марат, - деді ол жай ғана.
- Санжардың туған күні, - деді Марат ағай. - Бізде. Ұзақ әңгіме.
Гүлжан апай басын шайқады, сосын дорбасынан алма мен тәтті шығарды. Ол ештеңе сұрамады. Отыз жыл бірге тұрған соң адам ештеңеге таң қалмайды. Ол Санжарға қарап: «Туған күнің құтты болсын, балам» деді. Сосын Маратқа: «Ал сенімен кейін сөйлесеміз» деді. Марат ағай күлді.
Слесарь сағат онда келді. Ол Марат ағайдың ескі досы Ерлан екен. Ерлан ұзын бойлы, қолы үлкен, қолында кішкентай сөмкесі бар адам екен. Ол есікке қарады, сосын Жаннаға қарады, сосын күлді.
- Бұл есік пе? Бұл есік емес, бұл картон. Бес минут.
Ерлан есікті ашып жатып әңгіме айтты.
- Мен жиырма жылдан бері есік ашамын. Адамдар кілтті қайда тастайды, білесіз бе? Тоңазытқышқа. Кір жуғыш машинаға. Бір әйел кілтті мысықтың мойнына іліп қойған, сосын мысық кетіп қалған.
- Сосын?
- Мысық кешке келді. Кілтпен.
Ол бес минутта ашты. Үстелде кілт жатыр. Жанна оны алып, қолына қысты. Санжар оған «көрдің бе» дегендей қарады. Жанна жауап бермеді.
- Ақша алмаймын, - деді Ерлан. - Бірақ тортты аламын.
Ол тортты алып, кетті.
Ал бірінші кілт? Ол ертеңіне табылды. Жанна күртешесін жууға дайындағанда, қалтасынан емес, жеңінің ішінен кілт шықты. Қалтаның түбі тесік екен. Кілт күні бойы онымен бірге жүрген. Нан дүкенінде де, автобуста да, кафеде де, тіпті Марат ағайдың диванында да.
Жанна Санжарға екі кілтті көрсетті.
- Енді кілт екеу. Біреуі саған, біреуі маған.
- Ал үшіншісі Марат ағайға, - деді Санжар. - Келесі туған күнге.
Жексенбі күні таңертең Жанна Марат ағайдың есігін қақты. Қолында өзі пісірген бауырсақ.
- Кешегі көмегіңізге рақмет, - деді ол.
- Оқасы жоқ, - деді Марат ағай. - Енді кілтіңді мойныңа іл.
Жанна күлді. Сосын ол қалтасын тікті. Сосын Қанат ағайға қоңырау шалып, қораптағы бес кілт туралы сұрады. Біреуі де өзінікі емес екен. Бірақ Қанат ағай оның кілті табылғанына қуанды.
- Жақсы, - деді ол. - Бесеуі де біреуді күтіп жатыр. Кілт жоғалмайды, қарағым. Ол тек күтеді.
Ал ескі билет, үш тиын мен кәмпит әлі сөмкеде жатыр. Жанна оларды тастамады. Олар кілт емес, бірақ сол күнді еске салады.